تفاوت استرس و اضطراب
هر دو واژه استرس و اضطراب در گفتگوی روزمره مردم به دفعات زیاد جای یکدیگر به کار گرفته میشوند. افراد وقتی میخواهند از یک احساس ناخوشایند یا آشفتگی درونی صحبت کنند، معمولا میگویند که استرس یا اضطراب دارند. در حالی که استرس و اضطراب در روانشناسی دارای مفاهیم متفاوتی هستند.
برای درک تفاوت استرس و اضطراب باید به تعریف آنها در روانشناسی توجه کنیم. استرس به احساس ترس، دلهره و یا تشویشی اشاره دارد که در برابر یک خطر بیرونی و مشخص مانند تصادف رانندگی اتفاق میافتد و فرد را از حالت آرامش خارج میکند؛ اما اضطراب به معنای احساس دلشوره شدید، ترس و نگرانی در برابر یک موضوع نامشخص است که معمولا دلیل روشن و واضحی برای آن وجود ندارد.
یکی از هیجانهایی که بارها آن را تجربه کردهایم، اضطراب و استرس است. به رغم این که این دو واژه همواره در کنار هم به کار گرفته میشوند، جالب است بدانید که بین این دو تفاوتهای فراوانی وجود دارد. اضطراب و استرس به لحاظ علائم و طول مدت، تفاوتهای زیادی دارند. تفکیک صحیح این دو هیجان، میتواند به شناسایی و درمان اختلالهای اضطرابی و همچنین استرسهای طبیعی ناشی از زندگی روزانه کمک زیادی کند.
استرس چیست؟
استرس واکنش طبیعی بدن انسان در برابر تغییرات مهم زندگی است. این تغییرات میتواند مفید و مثبت مانند ارتقا شغل یا منفی مانند از دست دادن شغل باشند که افراد در برابر هر کدام از این شرایط نوعی دلهره و نگرانی را تجربه میکنند. استرس نیز میتواند مفید بوده و باعث ایجاد انگیزه در افراد شود مانند استرس شب امتحان که فرد برای کسب قبولی میزان بیشتری مطالعه میکند؛ یا منفی باشد و باعث ایجاد مشکل و اختلال در روند زندگی شود مانند جدایی والدین از یکدیگر. از عوامل استرس زا میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- فشار ناشی از وظایف در خانه، محل کار یا مدرسه
- مشکلات مالی و اقتصادی
- تغییرات مهم و ناگهانی، مانند طلاق، مرگ یا از دست دادن شغل
- تجربیات تروماتیک یا آسیب زا، مانند سوء استفاده جنسی یا تصادفات رانندگی
- کسب یک مقام جدید در شغل یا تحصیل
اضطراب چیست؟
تجربه اضطراب نیز امری طبیعی و عادی است؛ و علائمی شبیه به استرس دارد. تفاوت استرس و اضطراب در این است که استرس در برابر یک رویداد استرس زا رخ میدهد اما اضطراب میتواند بدون وجود یک دلیل مشخص ایجاد شود. زمانی اضطراب مشکلساز شده و میتواند زمینه را برای ایجاد اختلالات روانی ایجاد کند که از حالت کنترل خارج شده و در اکثر موقعیتهای زندگی رخ دهد.
تفاوت استرس و اضطراب و نگرانی
نگرانی احساسی است که منجر به استرس یا اضطراب میشود البته نمیتوان منکر این شد که گاهی بدون داشتن هیچ نوع نگرانی، دچار یکی از دو حالت دیگر شویم. شاخصههایی که به شما میگویند صرفا نگران هستید نه چیز دیگری، عبارتند از:
- نگرانی درباره یک موضوع مشخص است اما اضطراب ممکن است شامل چند موضوع پراکنده باشد؛
- نگرانی بیشتر اوقات اضطراب فیزیکی و ذهنی است؛
- نگرانی کلامی است؛
- نگرانی باعث بیدار شدن قوه تفکر و توانایی حل مسئله میشود؛
- دلایل نگرانی از استرس و اضطراب منطقیتر هستند؛
- میزان کنترلپذیری ناراحتی از استرس و اضطراب بالاتر است؛
- نگرانی موقتی است اما دو حالت دیگر ممکن است کمی طولانی شوند؛
- نگرانی روی عملکرد تاثیر نمی گذارد.
علائم رفتاری و مدت زمان اضطراب و استرس
یکی از تفاوت اضطراب و استرس علائم رفتاری ایجاد شده است. اضطراب در افراد منجر به اجتناب از موقعیتهای نامطلوب میشود. مثلا دانشجویی که اضطراب اجتماعی دارد همیشه از کنفرانس دادن فرار میکند و تحت هیج شرایطی حاضر به ارائه سخنرانی در جمع نیست. مادری که نگران فرزندان خود است ممکن است در بسیاری از موارد مانع از حضور آنها در موقعیتهای مختلف شود. ولی کسی که دچار استرس است از موقعیتهای نامطلوب اجتناب نمیکند.
یکی دیگر از علائمی که میتواند به شما در تفکیک اضطراب و استرس کمک کند مدت زمان ابتلا به آن است. استرس معمولا کوتاهمدت و موقعیتی است و در پاسخ به یک شرایط کاملا مشخص ایجاد میشود. توجه داشته باشید که داشتن استرس تا حدی طبیعی است و حتی در ما انگیزه ایجاد میکند. اما اگر این استرس طولانی مدت شود (بیشتر از ۶ ماه) و به همه موقعیتهای زندگی تعمیم پیدا کند و دلیل مشخصی هم برایش نداشته باشیم، استرسی غیر طبیعی است و تبدیل به اضطراب شده است. در این مواقع مراجعه به یک مشاور، کاملا ضروری است.
تفاوت اضطراب با اختلالات اضطرابی
استرس و اضطرابی که به طور مکرر رخ داده و یا با وجود از بین رفتن عامل استرس زا همچنان وجود داشته باشد، میتواند نشاندهندهی شکلگیری یک اختلال روانی در افراد، از جمله اختلالات اضطرابی باشد. اختلالات روانی که استرس و اضطراب میتواند دلیل به وجود آمدن آنها باشد عبارتند از:
- اختلال اضطراب فراگیر (GAD): در این اختلال افراد نسبت به اکثر موقعیتهای زندگی اضطراب زیادی را تجربه میکنند. افراد دارای اختلال اضطراب فراگیر از حضور در موقعیتهای زیادی از زندگی خود اجتناب میکنند.
- اختلال هراس: فوبیا یا هراس اشاره به حالتی دارد که در آن فرد احساس اضطراب و ترس شدیدی در برابر یک عامل بیرونی مشخص مانند ارتفاع، خون یا یک حیوان تجربه میکند.
- اختلال استرس پس از سانحه (PTSD): در این اختلال یک رویداد آسیبزا و وحشتناک زندگی فرد را برای مدتها مختل میکند. در این اختلال رویداد آسیبزا به طور مکرر توسط فرد تجربه میشود.
- اختلال استرس حاد (ASD): در این اختلال فرد طی مدت یک ماه پس از وقوع یک ویداد استرس زا علائم استرس و اضطراب را از خود نشان میدهد. علائم اختلال استرس حاد دارای تشابهاتی با اختلال استرس پس از سانحه هستند با این تفاوت که استرس حاد از نظر مدت کوتاهتر از استرس پس از سانحه است.
- اختلال اضطراب اجتماعی (SAD): این وضعیت باعث ایجاد احساس شدید اضطراب در موقعیتهایی میشود که فرد باید با دیگران تعامل داشته باشد. در اختلال اضطراب فراگیر فرد از مورد تمسخر قرار گرفتن توسط دیگران احساس دلهره و نگرانی دارد.
- اختلال وسواس اجباری (OCD): در اختلال وسواس فرد برای رها شدن از افکاری که باعث احساس اضطراب در او میشوند، دست به انجام اعمال و رفتارهای وسواسی میزند.
چگونه استرس و اضطراب را از بین ببریم؟
استرس و اضطراب را نمیتوان کاملا از بین برد؛ چرا که زندگی انسان همواره در بردارنده اتفاقاتی است که ممکن است باعث ایجاد نگرانی و دلهره در افراد شود. اما میتوان اضطراب و استرس و علائم آنها کنترل و مدیریت کرد. برای مدیریت استرس و اضطراب راهکارهای زیر پیشنهاد میشود:
- شناسایی دلیل یا دلایل بروز استرس و اضطراب
- کاهش فشارهای استرسزا با برنامه ریزی در زندگی
- استفاده از روشهای آرام بخش مانند یوگا و مدیتیشن
- مراجعه به روانشناس و شناخت تعارضات، افکار ناکارآمد و آسیب زا
- محدود کردن مصرف سیگار و الکل
- برنامه ریزی در مورد خواب کافی
- انجام ورزش به شکل روزمره
- مدیتیشن و آرام سازی
